رساله به نام خود و نيز نسخه‌اى كه مستند تصحيح قرار گرفته اشاره نكرده است . ظاهرا مستند تصحيح ، افست چاپ سنگى است . در تصحيح و تحقيق مجدد « رسالة فى مباحث الحمل » از نخستين چاپ حروفى در كنار چاپ سنگى و نسخهء خطى ناقص استفاده شد . از نكات قابل ذكر در رسالة فى مباحث الحمل اين است كه سه بار از يكى از آثار مفقودهء آقا على به نام « اصول الحكم فى شرح اثولوجيا » عباراتى نقل شده است . « رسالة فى مباحث الحمل » فاقد مقدمه است ، ظاهرا مطالب آن به پايان نرسيده ، رها شده است ، واضح است كه در زمان حيات مصنف صورت يك رسالهء مستقل را به خود نگرفته است . رساله از سى و چهار فصل كوتاه و بلند تشكيل شده است . * * * مسئله حمل در علم نحو ، علم معانى ، علم منطق و بحث الفاظ علم اصول فقه مطرح است . اما جا داشت كه در فلسفه مستقلا به شكل مستوفى مورد بحث و دقت قرار گيرد . « رسالة فى مباحث الحمل » نخستين قدم در تعميق ابعاد مختلف اين بحث مهم فلسفى است . حكيم مؤسس در نخستين گام حمل را به حمل اشتقاقى و حمل مواطاة تقسيم مىكند . در حمل اشتقاقى محمول بدون توسط اداتى از قبيل فى ، له و ذو بر موضوع حمل نمىشود . اما حمل مؤاطاة اتحاد بين موضوع و محمول است ، به شيوهء اين همانى و هوهو ، بدون نياز به وساطت ادات . اطلاق حمل به اين دو به اشتراك لفظى است ، زيرا وجه جامع قريبى بين آنها يافت نمىشود تا اشتراك معنوى باشد . در دومين گام حمل مؤاطاة به حمل اولى ذاتى و حمل شايع صناعى تقسيم مىشود . در حمل اولى ذاتى تغاير موضوع و محمول در مفهوم است و اتحاد آن دو نيز به حسب اعتبار عقل محقق مىشود . در حمل شايع صناعى تغاير موضوع و محمول به حسب مفهوم و اتحاد آن دو در يكى از انحاء وجود است . در سومين گام حمل شايع صناعى به حمل بالذات و حمل بالعرض تقسيم مىشود . پس از تقسيمات سه‌گانه حمل ، آقا على به بيان مباحث حمل مىپردازد . در اين مختصر به مهمترين اين مباحث اشاره مىكنيم : مسئله اول : به نظر حكيم مؤسس حمل و وضع هر دو از عوارض مدرك ( به صيغهء مفعول ) است ، نه از صفات ادراك يا التفات . بر خلاف مدرس طهرانى ، سيد سند صدر الدين دشتكى حمل را از صفات ادراك مىشمارد . علاوه‌بر اين سيد سند بر خلاف آقا على لزوم